Portugal dankt zijn naam aan Porto, en als je hier eenmaal een week bent geweest, begrijp je waarom het land rond deze stad is ontstaan en niet andersom. De Douro heeft het landschap uitgesleten, de portwijnkelders hebben de fortuinen opgebouwd, en de granieten kerken en betegelde gevels waken al bijna duizend jaar over dat alles. Porto gaat zonder poespas om met zijn geschiedenis, en hoewel ik hier al vijfentwintig jaar kom met mijn Portugese vrouw en haar familie, ontdek ik nog altijd hoekjes die ik nooit eerder had gezien.

De belangrijkste bezienswaardigheden van de stad zelf kun je in twee of drie dagen zien. De wirwar van steegjes met kinderkopjes in de Ribeira, de ijzeren boog van de Dom Luís I-brug, het vergulde interieur van de São Francisco, de klim naar de top van de Clérigostoren, een middag in de portwijnhuizen van Vila Nova de Gaia. Alles is te voet te doen en niets ervan valt tegen. Maar wie het daarbij laat, mist de eigenlijke reden om een hele week te blijven.

Porto ligt midden in een regio die je zeker wilt verkennen, en het grootste deel ervan bereik je met de trein en de metro. Binnen een uur ben je in Guimarães, waar de eerste koning van Portugal werd geboren en het middeleeuwse centrum in zeshonderd jaar nauwelijks is veranderd. Iets verder naar het noorden ligt Braga, de religieuze hoofdstad van het land, met de monumentale barokke trap die omhoogklimt naar Bom Jesus do Monte.

Ten oosten van de stad ontvouwt zich de Dourovallei, wat mij betreft de mooiste wijnstreek van Europa: terrasvormige wijngaarden die steil aflopen naar een rivier waarover al driehonderd jaar port wordt vervoerd. In het zuiden liggen Aveiro met zijn kanalen en een lange strook Atlantische kust vol gouden stranden en vissersplaatsjes. Met een week heb je de tijd om de stad recht te doen en twee of drie van deze plekken uit te kiezen voor een dagtocht, zonder het gehaaste gevoel dat je bij een korter verblijf vaak overhoudt.

Mijn vrouw is Portugese en een groot deel van haar familie woont in en rond Porto, dus de stad is al vijfentwintig jaar ons tweede thuis. Alles in deze gids is gebaseerd op al die jaren waarin we steeds terugkwamen, en ik heb het opgeschreven om je te helpen het meeste uit je week te halen.

Het reisschema hieronder zou ik een vriend aanraden die voor het eerst naar Porto gaat. Je hebt twee volle dagen om in Porto zelf je draai te vinden. Daarna gebruik je het uitstekende spoornetwerk om zonder auto het mooiste van de omliggende regio te bereiken.

• Dag 1: historisch Porto: Breng je eerste dag door in hartje stad. Slenter door de keienstraatjes van de Ribeira en vink onderweg de belangrijkste bezienswaardigheden af.
• Dag 2: Vila Nova de Gaia: Steek de Dom Luís I-brug over voor een rondleiding met proeverij in de portkelders. Neem daarna de historische tram naar Foz, waar de Douro in de Atlantische Oceaan uitmondt.
• Dag 3: Guimarães: Met een rechtstreekse trein ben je in de geboorteplaats van Portugal, met een middeleeuws centrum, een kasteel op een heuvel en het paleis van de eerste hertogen van Bragança.
• Dag 4: Braga: De religieuze hoofdstad van Portugal, met de oudste kathedraal van het land en de buitengewone barokke trap die omhoogklimt naar Bom Jesus do Monte.
• Alternatief voor dag 4: een stranddag. Als het weer meezit, ruil je Braga in voor de Costa Verde. Na een korte rit met de metro of de trein sta je daar op lange stranden aan de Atlantische Oceaan en eet je uitstekend vis en zeevruchten.
• Dag 5: de Dourovallei: Een van de mooiste wijnstreken van Europa, met terrassen vol wijnstokken die steil naar de rivier aflopen. De boemeltrein vanaf São Bento is de beste manier om de vallei te zien.
• Dag 6: Aveiro & Costa Nova: Een mooi stadje met grachten, dat vaak wordt gecombineerd met de gestreepte strandhuisjes van Costa Nova, iets verderop aan de kust.
• Dag 7: Lamego: Een historisch stadje aan de rand van de Dourovallei, bekend om zijn eigen monumentale barokke trap die omhoogklimt naar het heiligdom Nossa Senhora dos Remédios.
• Alternatief voor dag 7: Vila do Conde: Een vissersplaats waar nog echt gevist wordt, met een fraai historisch centrum en een lang, goudgeel strand. Je komt er makkelijk met de metro.

Op de interactieve kaart hieronder staan alle plekken uit het reisschema, zodat je kunt zien hoe de week in elkaar steekt. Zoom in en uit om te zien hoe de bezienswaardigheden in de stad, de dagtochten en de alternatieven aan de kust ten opzichte van elkaar liggen.

Legenda: 1) Ribeira 2) Ponte Luís I 3) Sé do Porto 4) Torre dos Clérigos 5) Vila Nova de Gaia 6) Foz do Douro 7) Guimarães 8) Braga 9) Bom Jesus do Monte 10) Matosinhos 11) Espinho (strand) 12) Miramar (strand) 13) Póvoa de Varzim (strand) 14) Peso da Régua 15) Pinhão 16) Tua 17) Aveiro 18) Costa Nova 19) Lamego 20) Vila do Conde

Je eerste dag is voor de oude stad, en die verken je het best te voet, van boven op de heuvel naar beneden tot aan de rivier. Begin bij de Clérigostoren. Na de klim over de smalle stenen trap word je daar beloond met het mooiste uitzicht over de daken van Porto: de terracotta dakpannen van de oude stad strekken zich uit tot beneden aan de Douro.

Van daaruit loop je in een paar minuten bergaf naar station São Bento. Ga daar zeker even naar binnen, ook als je geen trein hoeft te halen. De stationshal is bekleed met meer dan 20.000 azulejo-tegels met taferelen uit de Portugese geschiedenis, en het is een van de mooiste treinstations van heel Europa. Een paar minuten verderop staat de kathedraal, de Sé. Die is net zo goed een vesting als een kerk en werd in de 12e eeuw gebouwd, toen de rijkdom van Porto niet alleen getoond maar ook verdedigd moest worden.

Vlakbij staat de Igreja de São Francisco: sober van buiten en van binnen bijna overweldigend, met een barok interieur dat met meer dan 100 kg bladgoud is bedekt. Het contrast tussen de strenge stenen gevel en de vergulde overdaad binnen is een van de vreemdste en meest onvergetelijke dingen die je in de stad te zien krijgt.

Vanaf de kathedraal lopen de straten steil af naar de Ribeira, de wijk van Porto aan de rivier en de ziel van de oude stad. De keienstraatjes zijn hier smal en kronkelig en komen ineens uit op de brede kade, met de Dom Luís I-brug die in een wijde boog de rivier overspant naar Gaia. Zoek een tafeltje bij een van de cafés aan het water, bestel iets kouds en kijk naar het reilen en zeilen van de stad. Dat heb je wel verdiend.
Gerelateerde artikelen: Bezienswaardigheden en attracties in Porto

De wijk Ribeira in Porto

De kathedraal van Porto, de Sé

Wat dacht je van een rondleiding met gids?
Met een rondleiding zie je Porto zonder gedoe, en vaak is het de makkelijkste manier om een dagtocht naar de Douro, Guimarães of Braga in je reis te passen zonder een lange dag in het openbaar vervoer. Ik werk al acht jaar samen met GetYourGuide, en tot de best beoordeelde tours in Porto en de omliggende regio horen:

Dag twee begint met een wandeling over de Dom Luís I-brug, en ik raad je echt aan om daarvoor het bovenste dek te nemen. Het uitzicht terug op de Ribeira is precies het plaatje dat op elke ansichtkaart staat, en in het ochtendlicht, voordat de drukte losbarst, is het nog mooier.

Aan de overkant ligt Vila Nova de Gaia, officieel een aparte stad, maar in de praktijk gewoon de andere helft van Porto. De rivieroever is hier bijna helemaal in handen van de portwijnhuizen: lange, lage kelders waar de wijn al sinds de 17e eeuw rijpt. De meeste bekende namen bieden rondleidingen aan, en die lopen meer uiteen dan je zou verwachten. Sandeman is het meest gelikt en het drukst, Taylor's het meest traditioneel, en Graham's ligt hoog op de heuvel en heeft volgens mij het mooiste uitzicht van alle kelders in Gaia. Een uur in een van die kelders, waar je tussen de enorme eikenhouten vaten door loopt en afsluit met een proeverij van tawny en ruby, is de beste kennismaking met port die je maar kunt krijgen.

Neem voordat je Gaia verlaat de kabelbaan naar het terras van het Mosteiro da Serra do Pilar. Het panorama vanaf hier, met de brug op de voorgrond en de Ribeira die aan de overkant tegen de helling omhoogklimt, is het mooiste uitzicht op Porto dat je waar dan ook in de stad kunt krijgen.

Ga 's middags terug naar de andere oever en stap bij Infante op tram 1. De tram ratelt ongeveer een halfuur langs de rivier, volgt de Douro terwijl die richting zee steeds breder wordt, en zet je af in Foz do Douro, waar de rivier eindelijk uitmondt in de Atlantische Oceaan. Dit is de welgestelde kustwijk van Porto, met brede boulevards, lage rotsstrandjes en statige 19e-eeuwse huizen. Loop als het weer goed blijft naar de vuurtoren van Felgueiras en strijk daarna neer in een van de cafés aan de boulevard om de zon in de oceaan te zien zakken. Na de dicht opeengepakte oude stad is de zeelucht precies wat je dan nodig hebt.
Gerelateerde artikelen: Rondleidingen in de portwijnkelders - De wijk Foz

De portwijnkelder van Sandeman in Vila Nova de Gaia

De Pérgola da Foz, met uitzicht op het strand Praia do Molhe

In het hoogseizoen is de vraag naar accommodatie erg groot, dus we raden je aan je hotelkamer nu al te boeken, voordat alles vol zit. Vul je reisdata in het zoekvak hieronder in om de actuele prijzen en beschikbaarheid te bekijken:

In de muur van het kasteel van Guimarães staat een zin gebeiteld die de toon zet voor de hele stad: Aqui nasceu Portugal, "Hier werd Portugal geboren". Dat is geen marketingpraatje. Afonso Henriques, de eerste koning van Portugal, werd in 1110 in dit kasteel geboren, en vanaf deze heuveltop begon hij de veldtocht waarmee hij aan de westrand van het Iberisch Schiereiland een koninkrijk zou veroveren. Bijna negenhonderd jaar later draagt Guimarães die eer nog altijd met stille trots, en het is een van de beste dagtrips die je vanuit Porto kunt maken.

De rechtstreekse trein vanaf São Bento doet er iets meer dan een uur over, en vanaf het station loop je in tien minuten naar het middeleeuwse centrum. Begin bovenaan de heuvel bij het kasteel zelf, een gedrongen granieten burcht met zeven torens die sinds de 12e eeuw nauwelijks is veranderd. Ernaast staat het Paço dos Duques de Bragança, het paleis van de hertogen van Bragança, dat in de 15e eeuw werd gebouwd in een Bourgondische stijl die in Noord-Portugal vreemd misplaatst oogt; met zijn ruim veertig bakstenen schoorstenen heeft het het silhouet van een Frans château.

Vanaf het kasteel lopen de straatjes omlaag door de oude stad naar het Largo da Oliveira, het mooiste plein van de stad, waar de inwoners samenkomen voor een kopje koffie of een glas vinho verde. De gebouwen eromheen vormen een ononderbroken rij middeleeuwse en vroeg-renaissancistische gevels, en een klein gotisch monument in het midden herdenkt een 14e-eeuwse veldslag die tegen de Castilianen werd gewonnen. Je zou hier met plezier een uur niets bijzonders kunnen doen, en daar draait het eigenlijk ook om.

Heb je nog energie en tijd over, sluit de dag dan af met de kabelbaan naar het heiligdom van Penha, dat in een dennenbos op de heuvel boven de stad ligt. De rit duurt ongeveer tien minuten, en als beloning krijg je het uitzicht terug over Guimarães en het groene landschap van de Minho.
Gerelateerde artikelen: Gids voor Guimarães

Het gotische Paço dos Duques de Bragança en het standbeeld van Afonso Henriques, de eerste koning van Portugal

Het historische centrum van Guimarães en het oude stadhuis

Braga is de religieuze hoofdstad van Portugal, met de oudste kathedraal van het land, en de zetel van een aartsbisdom dat ooit meer invloed had dan Lissabon. Wat je misschien niet verwacht: dankzij de universiteit is het ook een van de jongste steden van het land qua gemiddelde leeftijd, en dat levert een stad op die vurig bidt en laat uitgaat.

De rechtstreekse trein vanaf São Bento doet er ongeveer een uur over. Begin bij de Sé de Braga, gesticht in 1071 en de oudste kathedraal van Portugal, bijna zeventig jaar ouder dan het land zelf. Het interieur vertelt laag voor laag de geschiedenis van elke bouwstijl die over het Iberisch Schiereiland is getrokken, van romaanse bogen en gotische kapellen tot barokke orgels die op zondagochtend nog altijd tijdens de mis worden bespeeld.

Vanaf de kathedraal ontvouwt de oude binnenstad zich, compact en vrijwel helemaal autovrij. Loop door de Arco da Porta Nova naar de Praça da República, waar op een zonnige middag half Braga op de terrassen lijkt te zitten. Vlak in de buurt vind je de Jardim de Santa Bárbara, een kleine, strak aangelegde tuin langs de muur van het aartsbisschoppelijke paleis, en het Raio-paleis, een 18e-eeuws herenhuis met een gevel die helemaal met blauwe tegels is bekleed en eruitziet alsof hij eerder geglazuurd dan gebouwd is. Wat mij betreft is dit het mooiste gebouw van de stad.

Het hoogtepunt van de dag ligt een kort ritje met de bus of een Uber buiten de stad. Bom Jesus do Monte is de grote bedevaartskerk van Noord-Portugal, en het echte spektakel is de klim ernaartoe. Een monumentale barokke trap zigzagt de beboste heuvel op in een patroon van witte muren en grijs graniet, met op elk bordes kapellen, fonteinen en allegorische beelden. In totaal tel je 577 treden, en het is de bedoeling dat je langzaam en ingetogen klimt, als een tocht langs de zintuigen naar de kerk bovenaan. Gaan je benen protesteren, dan rijdt naast de trap nog altijd de kabelspoorweg uit 1882, die op waterkracht werkt en de oudste van zijn soort ter wereld is. Het uitzicht vanaf het terras bovenaan, over Braga en het groene Minho daarachter, is precies hoe je deze dag wilt afsluiten.
Gerelateerde artikelen: Gids voor Braga

De mooie Jardim de Santa Bárbara in het centrum van Braga

Bom Jesus do Monte en de trap naar de hemel

Werkt het weer mee en is nog een kathedraal je net iets te veel van het goede, ruil Braga dan in voor de kust. De Costa Verde, de groene kust, strekt zich ten noorden en ten zuiden van Porto uit in een lange strook van licht zand, lage duinen en Atlantische branding, en met de metro en de voorstadstreinen ben je binnen een halfuur bij het grootste deel ervan.

De makkelijkste optie is Matosinhos, een kwartier vanaf het centrum met de blauwe metrolijn. Het strand zelf is een brede boog van zand met een bedrijvige haven erachter, wat niet altijd het mooiste uitzicht oplevert, maar het is een echt zandstrand en het water is schoon.

Wil je het rustiger, neem dan de voorstadstrein zuidwaarts naar Miramar, ongeveer een halfuur vanaf São Bento. Het strand is een lange strook zand met rotspoelen, en op een rotsje midden op het strand staat de Capela do Senhor da Pedra, een piepkleine witgekalkte kapel uit de 17e eeuw, gebouwd op een plek die ooit een heidense cultusplaats was. Verder naar het zuiden is Espinho de levendigere badplaatsoptie, met een lange boulevard, een markt op vrijdag en een casino voor als het weer omslaat.
Gerelateerde artikelen: Gids voor de stranden van Porto

De kust ten zuiden van Porto bestaat uit goudgele zandstranden en koud Atlantisch zeewater; dit is de Praia de Brito, bij Espinho

De Douro is de oudste afgebakende wijnregio ter wereld, en al bijna drie eeuwen worden de steile leisteenhellingen boven de rivier met de hand tot terrassen uitgehakt, wijnstok voor wijnstok. Foto's doen het geen recht. Je moet de omvang ervan vanuit een treinraam of vanaf het water zien om te begrijpen wat het werk van generaties hier heeft opgeleverd.

De beste manier om de vallei op eigen houtje te bereiken is de Linha do Douro, de boemeltrein die van São Bento naar Pocinho vlak bij de Spaanse grens rijdt. Het eerste uur is de rit weinig bijzonder, maar bij Livração daalt het spoor af naar de rivier en vanaf daar volgt het de Douro helemaal stroomopwaarts. Het is een van de mooiste treinreizen van Europa, en ik kies altijd voor de trein in plaats van de auto, om de simpele reden dat je niet tegelijk naar het landschap en naar de weg kunt kijken.

De twee haltes waar je je dag aan moet besteden, zijn Peso da Régua en Pinhão. Régua is de grootste van de twee en de historische hoofdstad van de porthandel, de plek waar de wijn vroeger op platboomde rabeloboten werd geladen voor de lange tocht stroomafwaarts naar de kelders in Gaia. Als je een uurtje over hebt, is het Museu do Douro aan de rivier de beste kennismaking met de geschiedenis van de regio.

Pinhão ligt 20 minuten verder stroomopwaarts en is wat mij betreft de mooiste van de twee. Het stadje zelf is zo klein dat je er in tien minuten doorheen loopt, en de rivier maakt hier een spectaculaire bocht, midden in het meest gefotografeerde stuk van de vallei.

Wil je niet alleen langs het water, maar ook óp het water zijn, dan vertrekken er de hele middag rondvaarten van twee uur vanuit zowel Régua als Pinhão, die je tussen de terrasheuvels door voeren. De meeste bekende quinta's ontvangen bezoekers voor rondleidingen en proeverijen, en Quinta do Bomfim en Quinta da Roêda liggen allebei op loopafstand van station Pinhão als je de treinrit met een proeverij wilt combineren.
Gerelateerde artikelen: De Dourovallei

Luxe cruiseschepen varen over de Douro

Pinhão is het mooiste stadje aan de Douro, omringd door heuvels en terrasvormige wijngaarden

Aveiro is ontstaan rond een uitgestrekte kustlagune, de Ria de Aveiro, waar de bewoners eeuwenlang zout wonnen uit ondiepe zoutpannen en zeewier voor mest oogstten, met platbodems die moliceiros heten. De zouthandel maakte de stad rijk, en begin twintigste eeuw ging dat geld naar een bloeiperiode vol art-nouveauherenhuizen die nog altijd langs de kanalen staan.

De rechtstreekse trein vanaf station Campanhã in Porto doet er ongeveer een uur over. Begin met een tochtje op een van de moliceiros zelf, die nu in felle kleuren zijn overgeschilderd en bezoekers door de centrale kanalen varen. De tocht duurt ongeveer drie kwartier, en vanaf de boot zie je de art-nouveaugevels het best. Loop daarna door de straatjes rond de Praça do Peixe en de oude vismarkt, waar je goede cafés vindt en overal ovos moles ziet. Dat zijn kleine lekkernijen van eigeel en suiker in een dun omhulsel van ouwel, vaak in de vorm van een vis of schelp, en je kunt hier niet weg zonder deze lokale specialiteit te proeven.

Met een korte busrit ben je in Costa Nova, op de smalle strook land tussen de lagune en de Atlantische Oceaan. Het plaatsje staat bekend om zijn palheiros, houten huisjes die beschilderd zijn met verticale strepen in rood, blauw, geel en groen. Ze werden oorspronkelijk gebouwd als onderkomen voor vissers en hun netten, en dankzij de felle kleuren konden families bij slecht weer hun eigen huis al van ver herkennen.
Gerelateerde artikelen: Gids voor Aveiro

De moliceiros werden vroeger gebruikt om zeewier uit de lagune te oogsten, dat daarna werd gedroogd tot jodiumrijke mest

De mooie strandhuisjes van Costa Nova

Voor je laatste dag geef ik je liever een keuze dan een advies. Ben je als wijnliefhebber aangekomen en heb je in de Douro op dag vijf pas echt de smaak te pakken gekregen, dan is Lamego de logische afsluiter. Heb je je portie monumenten wel gehad en beginnen je benen moe te worden, dan heb je meer aan Vila do Conde en een luie middag op het strand.

Optie 1: Lamego
Lamego ligt net ten zuiden van de Douro en voelt aan als een rustiger, trager neefje van de plaatsjes langs de rivier. De grote blikvanger is het Santuário de Nossa Senhora dos Remédios, een barokke kerk met twee torens hoog op een beboste heuvel boven de stad. De kerk zelf is fraai, maar de bezoekers komen vooral voor de weg ernaartoe. Een monumentale trap van 686 treden zigzagt in een reeks terrassen de helling op, elk terras versierd met fonteinen, beelden van allegorische figuren en panelen met blauw-witte azulejos.

Het stadje beneden is klein en trots op zijn tradities. De kathedraal uit de 12e eeuw heeft een romaanse klokkentoren en een renaissance-interieur, en vanaf het kasteeltje op de heuvel erboven zie je het heiligdom vanuit een andere hoek. Lamego is ook de thuisbasis van raposeira, de bekendste mousserende wijn van Portugal, en een glas daarvan met een bordje plaatselijke gerookte ham is precies de juiste lunch. Lamego is vanuit Porto met de bus te bereiken, via Régua.
Gerelateerde artikelen: Gids voor Lamego

Het historische centrum van Lamego, gezien vanaf het Castelo de Lamego

Optie 2: Vila do Conde
Lonkt de kust, dan is Vila do Conde de eenvoudigere keuze: het ligt aan het eind van de metrolijn van Porto, zo'n veertig minuten van het stadscentrum. Het stadje is een vissershaven waar nog echt gewerkt wordt, ontstaan aan de monding van de rivier de Ave, en het karakter ervan is gevormd door twee bedrijfstakken die het nog altijd bepalen: de boten en het klossenkant. Op een kleine school in het centrum krijg je les in kantklossen, en de vrouwen die aan de ramen zitten te werken vinden het prima als je even meekijkt.

Boven alles uit torent het Mosteiro de Santa Clara, een klooster uit de 14e eeuw zo groot als een klein fort, op een steile oever boven de rivier. Vanuit het historische centrum is het een kort stukje lopen over de rivier naar de zuidelijke stranden: een lange boog van licht zand met lage duinen erachter, en veel rustiger dan Matosinhos. Neem een handdoek mee, zoek een café op en sluit je week af zoals de meeste vakanties in Portugal eindigen: met zand tussen je tenen en de Atlantische Oceaan voor je.
Gerelateerde artikelen: Gids voor Vila do Conde

Het Mosteiro de Santa Clara domineert de skyline van Vila do Conde.