Zes uur. Eén stad. Duizend jaar geschiedenis.

Het historische centrum van Porto is klein genoeg om te voet te doen, dichtbebouwd genoeg om je te verrassen, en het ligt tegen een heuvel die het grootste deel van de planning voor je doet. De middeleeuwse Ribeira, de azulejomuren van São Bento, de hoog oprijzende Torre dos Clérigos, de porthuizen aan de overkant van de rivier: ze liggen allemaal binnen een paar vierkante kilometer aan kasseistraten en granieten pleinen. Je zult niet alles zien, maar je kunt het meeste van wat ertoe doet in één dag te voet meepakken.

Deze gids is gemaakt voor bezoekers met weinig tijd: cruisepassagiers die in Leixões van boord stappen, reizigers met een lange overstap op Francisco Sá Carneiro, of iedereen van wie het reisschema precies één dag voor de stad heeft vrijgemaakt. Twee of drie dagen doen Porto meer recht, en dat zeg ik verderop nog een keer. Maar één dag, in de juiste volgorde gelopen, kan je een echt gevoel voor de stad geven in plaats van een waas van monumenten. De route hieronder is dezelfde die ik aan vrienden stuur die in precies deze situatie zitten, verfijnd over vele bezoeken tot elke bocht zijn plek verdient.

Je begint op de Praça da Liberdade, klimt omhoog naar de Torre dos Clérigos voor het uitzicht, slentert langs de Livraria Lello en de met tegels beklede Igreja do Carmo, en daalt dan via station São Bento af naar de kathedraal Sé. Vandaar steek je over de Ponte Dom Luís I naar Vila Nova de Gaia en sluit je af met een portproeverij in een van de historische kelders. De route loopt bergaf waar dat kan, doet de grote bezienswaardigheden aan voordat de drukte komt, en laat je achter op de zuidoever van de Douro met een glas Tawny in de hand terwijl de zon begint onder te gaan.

Ik verken Portugal al sinds 2001, en samen met mijn Portugese vrouw is Porto al vijfentwintig jaar ons tweede thuis. Deze gids put uit die jaren om je het allerbeste van de stad te laten beleven wanneer je maar één dag hebt.

De wandelroute hieronder bestrijkt de belangrijkste bezienswaardigheden van het centrum van Porto en is de introductie die ik meegeef aan wie voor het eerst in de stad is. De kaart toont elke stop onderweg, met de aanbevolen portkelders apart aangegeven voor je proeverij aan het eind.

De volledige route is 8,8 km lang en je bent er zo'n zes uur mee bezig, al moet je daar zeker nog een uur bij optellen voor een goede lunch en een koffiestop of twee onderweg. Probeer er niet doorheen te jakkeren. Porto is een stad die meer geeft naarmate je het rustiger aanpakt.

Bezienswaardigheden langs de route: 1) Praça da Liberdade 2) Torre dos Clérigos 3) Antiga Cadeia da Relação 4) Hospital de Santo António (neoclassicistische gevel) 5) Igreja do Carmo 6) Universiteit van Porto 7) boekhandel Livraria Lello 8) treinstation São Bento 9) kathedraal Sé 10) Ponte Luís I 11) Mosteiro da Serra do Pilar 12) Vila Nova de Gaia 13) straatkunstwerk Half Rabbit 14) scheepswerf Estaleiro do Rabelo 15) wijk Ribeira 16) Casa do Infante 17) Igreja de São Francisco 18) Palácio da Bolsa 19) Igreja da Misericórdia 20) Rua das Flores 21) Igreja de Santo Ildefonso 22) Majestic Café 23) Bolhão-markt 24) Câmara Municipal
De beste portkelders voor rondleidingen en proeverijen staan apart op de kaart aangegeven met een symbool.

Eén waarschuwing vooraf voordat je vertrekt: Porto is op heuvels gebouwd, en dat ga je merken. De steilste klim komt vlak voor de Igreja de Santo Ildefonso (21), tegen het einde van de dag. Als je benen op dat moment moe zijn, is dat een volstrekt logische plek om de wandeling af te sluiten. Draag schoenen waarmee je op kasseien uit de voeten kunt, neem in de zomer water mee, en wees niet bang om op een bankje even te pauzeren en de stad voorbij te zien trekken. Daar draait het in Porto uiteindelijk om.

Praça da Liberdade (1): Het belangrijkste plein van het centrum van Porto en het logische startpunt van elke stadswandeling. Het plein stamt uit 1718, maar de huidige vorm is jonger. In 1916 werd het oude stadhuis gesloopt en werd de brede Avenida dos Aliados naar het noorden doorgetrokken. Het bronzen standbeeld in het midden is Dom Pedro IV, de koning die streed voor de eerste grondwet van Portugal en tot op de dag van vandaag het symbool is van het Portugese liberalisme.

Torre dos Clérigos (2): De 75 meter hoge barokke klokkentoren die sinds 1763 het symbool van Porto is. Tweehonderd jaar lang was dit het hoogste gebouw van Portugal. Ontworpen door de Italiaanse architect Nicolau Nasoni, die begraven ligt in de kerk die hij bouwde. 240 treden naar boven, en het mooiste panorama van het centrum van Porto. Het oorspronkelijke plan ging uit van twee torens; er was maar geld voor één.

Igreja do Carmo (5): Beroemd om de blauw-witte azulejowand die de hele oostelijke zijgevel bedekt. Een van de meest gefotografeerde bezienswaardigheden van de stad. De kerk zelf dateert uit de jaren zestig van de achttiende eeuw, maar de tegels zijn veel jonger: ze werden in 1912 in het nabijgelegen Vila Nova de Gaia geschilderd naar ontwerpen van Silvestre Silvestri. Volgens een oude wet mochten twee kerken geen muur delen, dus worden de Carmo en de Carmelitas ernaast gescheiden door een huis van amper 1,5 meter breed. Het smalste huis van Portugal, en tot in de jaren tachtig bewoond.

Livraria Lello (7): Een van de mooiste boekhandels ter wereld, aan het begin van de twintigste eeuw geopend door de gebroeders Lello. De neogotische gevel, het glas-in-loodraam in het dak en de gebogen karmijnrode trap hebben er het meest gefotografeerde interieur van Porto van gemaakt. De link met Harry Potter is voor de meeste bezoekers de reden om te komen, en dat betekent dat je een ticket nodig hebt en dat de rijen lang zijn.

Station São Bento (8): Gebouwd op de plek van een benedictijnenklooster dat in de achttiende eeuw afbrandde, en in 1916 voltooid in de Franse beaux-artsstijl. De reden om naar binnen te stappen is de stationshal, waar 20.000 met de hand beschilderde azulejos 551 vierkante meter muur bedekken. Eén kunstenaar, Jorge Colaço, deed er elf jaar over om ze te schilderen. De panelen tonen sleutelmomenten uit de Portugese geschiedenis, van middeleeuwse veldslagen tot de verovering van Ceuta die het tijdperk van de ontdekkingsreizen inluidde.

Sé-kathedraal (9): Het oudste monument van Porto, gebouwd op het hoogste punt van de middeleeuwse stad en net zozeer een vesting als een gebedshuis. De dikke romaanse muren en de twee vierkante torens staan er al negenhonderd jaar, en het roosvenster kwam er in de dertiende eeuw bij. Koning João I trouwde hier met Filippa van Lancaster, het huwelijk waaruit Hendrik de Zeevaarder werd geboren. Het terras buiten is een van de beste gratis uitzichtpunten van de stad.

Ponte Dom Luís I (10): De dubbeldeks ijzeren boogbrug die de skyline van Porto bepaalt, voltooid in 1886 en 172 meter lang. Twee niveaus, twee totaal verschillende ervaringen. Over het onderste dek rijden auto's, met een smal voetpad net boven het water en restaurants aan beide oevers. Over het bovenste dek, 45 meter boven het water, rijdt de metro en loopt een voetpad met het mooiste gratis uitzicht van de stad, waar je recht neerkijkt op de porthuizen van Gaia.

Mosteiro da Serra do Pilar (11): Een zestiende-eeuws klooster, nog altijd deels in gebruik bij het leger, hoog op de heuvel boven de zuidoever van de Douro. Vanaf het uitkijkpunt bij het klooster kijk je recht over de rivier naar de skyline van Porto, en het is het wandelingetje van vijf minuten vanaf het bovendek van de Ponte Dom Luís I zeker waard.

Vila Nova de Gaia (12): Aan de zuidoever van de Douro ligt de plek waar port al bijna drie eeuwen rijpt. Langs de waterkant strekt zich een vierkante kilometer aan koele stenen kelders uit, met de namen van de grote porthuizen op de daken geschilderd in letters die groot genoeg zijn om vanaf de kant van Porto te lezen. Meer dan een dozijn porthuizen zijn open voor bezoekers. Een standaardrondleiding duurt ongeveer een uur, voert je door de kelders en eindigt met een proeverij van twee of drie verschillende stijlen.

• Cálem. Opgericht in 1859 en tegenwoordig het meest bezochte porthuis van Gaia. Het interactieve museum legt het productieproces van port helder uit en de gidsen weten waar ze het over hebben. Een prima startpunt als port nieuw voor je is.

• Ferreira. Het porthuis dat de inwoners van Porto zelf het vaakst aanbevelen, en het enige grote porthuis dat in zijn hele geschiedenis volledig Portugees is gebleven. De kelders zijn ondergebracht in een voormalig achttiende-eeuws klooster, waar honderden eikenhouten vaten rijpen onder hoge houten plafonds. Het meest Portugese van alle porthuizen.

Ribeira-wijk (15): Het middeleeuwse hart van Porto, een doolhof van smalle steegjes en kleurrijke huizen die zich tegen de heuvel boven de Douro opstapelen. De waterkant hier, met zijn gebouwen met arcades en de grote ijzeren boog van de Ponte Dom Luís I erboven, is het meest gefotografeerde uitzicht van de stad. Daarachter klimmen de steegjes steil omhoog, met bars, restaurants en was die tussen de ramen hangt.

Igreja de São Francisco (17): Van buiten een van de bescheidenere oude kerken van Porto. Een sobere gotische gevel, geen beelden, geen opsmuk. Stap naar binnen en het contrast is buitengewoon. Bijna elk oppervlak is bedekt met verguld houtsnijwerk, waarbij meer dan 100 kg Braziliaans bladgoud is aangebracht op de muren, pilaren en het plafond. Van buiten de soberste kerk van Porto, van binnen de meest weelderige.

Igreja de Santo Ildefonso (21): Een van de mooiste kerken van Porto, en een van de makkelijkst te herkennen kerken. De hele voorgevel is bedekt met 11.000 blauw-witte tegels die het leven van de heilige Ildefonsus verbeelden, omlijst door twee hoge klokkentorens. De tegels zijn jonger dan ze eruitzien, wat mede verklaart waarom de kleuren nog altijd zo levendig afsteken tegen het graniet.

Mercado do Bolhão (23): Bijna twee eeuwen lang dé versmarkt van Porto, en de meest betrouwbare plek in de stad om te zien hoe de locals hier echt boodschappen doen. Het huidige gebouw van twee verdiepingen, de laatste in een reeks, is opgetrokken rond een lange open binnenplaats met aan weerszijden kramen onder een glazen dak. Zo'n 70 handelaren verkopen verse vis, vlees, fruit, kaas, bloemen en brood. Op de bovengalerij zitten cafés en kleine restaurants met uitzicht op de kramen beneden.

De wandeling begint op Praça da Liberdade (1), het belangrijkste plein van Porto en de scheidslijn tussen de moderne stad in het noorden en de middeleeuwse wijken in het zuiden. Het plein wordt omzoomd door granieten architectuur uit de jaren twintig, met daarachter de Câmara Municipal (24) boven aan de Avenida dos Aliados.

Tip: De McDonald's aan de zuidkant van het plein wordt algemeen beschouwd als de mooiste McDonald's ter wereld. Voordat de keten het pand overnam, was dit het statige Café Imperial, en bij de verbouwing bleef het art-deco-interieur intact, inclusief de glas-in-loodramen en de originele kroonluchters. Ook als je niets bestelt, is het de moeite waard om even naar binnen te stappen.

De Câmara Municipal do Porto

Een korte wandeling naar het westen brengt je bij de Torre dos Clérigos (2), de 75 meter hoge klokkentoren die hoort bij de barokke Igreja dos Clérigos van Nicolau Nasoni. De toren is het hoogste bouwwerk in het historische centrum, en de 240 treden naar boven zijn de prijs die je betaalt voor het mooiste panorama van de stad. De kerk zelf, met haar ongebruikelijke ovale schip, is onderweg een blik waard.

Van de bouw in 1763 tot eind twintigste eeuw was de Torre dos Clérigos het hoogste gebouw van Portugal

Vanaf de toren loopt de route verder langs de met bomen omzoomde Jardim da Cordoaria, voorbij de Antiga Cadeia da Relação (3), de oorspronkelijke gevangenis van Porto, waar nu het Centro Português de Fotografia is gevestigd. De tentoonstellingen zijn gratis, en het gebouw, met zijn bewaard gebleven cellen, is het deel van het bezoek dat je het meest bijblijft. Aan de overkant van het park staan het Tribunal da Relação en de neoclassicistische gevel van het Santo António Hospital (4), een van de meest imposante achttiende-eeuwse gebouwen van de stad.

Aan de noordkant van de tuinen staat de Igreja do Carmo (5), beroemd om het enorme blauw-witte azulejopaneel dat de hele oostelijke muur bedekt. Dit is een van de grote tegeltableaus van Porto en de foto waarmee de meeste bezoekers naar huis gaan. De hoofdcampus van de Universiteit van Porto (6) ligt vlak achter de kerken.

Tip: Een oude wet verbood dat twee kerken een muur deelden, dus worden de Carmo en de naastgelegen Carmelitas gescheiden door wat naar verluidt het smalste huis van Portugal is: 1,5 meter breed, drie verdiepingen hoog en in de smalle ruimte tussen beide kerken geperst. Het is nu een klein museum en hoort bij het bezoek aan de Carmo.

De beschilderde siertegels op de zijgevel van de Igreja do Carmo

Vanaf Praça de Parada Leitão maakt tram 22 een schilderachtige rondrit door het centrum van Porto. De rit duurt 45 minuten en is een ontspannen manier om de stad te zien, althans, als je een zitplaats weet te bemachtigen.

De volgende bezienswaardigheid is boekhandel Livraria Lello (7), een van de mooiste boekwinkels ter wereld en beroemd om zijn gebogen karmozijnrode trap. Je hebt een ticket nodig en de rijen zijn lang, dus boek online voordat je gaat.

Boekhandel Livraria Lello

Bergafwaarts kom je bij station São Bento (8), met zijn prachtige stationshal versierd met enkele van de mooiste azulejo-tegeltableaus van Portugal.
Weetje: Er zijn twee tegelstijlen in het station. De traditionele blauw-witte panelen werden vóór de revolutie van 1910 geschilderd, de gekleurde tegels erna.

Binnenin station São Bento

Bergopwaarts vanaf het station ligt de eeuwenoude kathedraal Sé (9), met haar strenge, romaanse vestingachtige uiterlijk. Het interieur is sober, maar de gotische kloostergang is het kleine entreegeld waard vanwege de azulejo-panelen langs de muren.

Het plein voor de kathedraal was het centrum van het middeleeuwse Porto: er werd dagelijks markt gehouden en het werd beschermd door de stadsmuren. In de enige overgebleven verdedigingstoren zit nu het toeristenbureau, en de gedraaide stenen zuil midden op het plein is een middeleeuwse schandpaal.

De kathedraal Sé werd gebouwd als een statement van religieuze dominantie

Omweg: Als je van rijk versierde kerken houdt, is de nabijgelegen Igreja de Santa Clara tien minuten van je tijd waard vanwege de rijk bewerkte altaren en het overvloedige bladgoud.

Loop je vanaf de Sé-kathedraal naar het zuiden, dan kom je bij de Ponte Luís I (10), de grote ijzeren boogbrug met twee niveaus over de Douro. Deze wandeling gaat over het bovendek, met schitterend uitzicht over de historische wijken langs de rivier in Porto.

Weetje: Vóór de Ponte Luís I stak je de Douro over via de Ponte das Barcas, een brug van eenentwintig oude Rabelo-boten die aan elkaar waren gesjord. In 1809 stortte hij in terwijl de inwoners van Porto op de vlucht sloegen voor het oprukkende leger van Napoleon; 400 mensen verdronken. De pijlers die de brug droegen, zijn vandaag de dag nog te zien naast de Ponte Luís I.

De Ponte Luís I verbindt Porto aan de noordkant van de Douro met Vila Nova de Gaia aan de zuidkant
Let op de pijlers van de Ponte das Barcas links van de brug

Voor een nog mooier uitzicht op de rivier loop je omhoog naar het uitkijkterras bij het Mosteiro da Serra do Pilar (11). Het klooster is bijzonder vanwege zijn ronde kerk, de enige in zijn soort in Portugal.

Net eronder ligt de Jardim do Morro, een geliefde plek om op zomeravonden te blijven hangen. Vanaf de rand van het park loopt een kabelbaan omlaag naar de waterkant van Vila Nova de Gaia, maar het is vanaf hier alleen maar bergafwaarts en net zo makkelijk te lopen.

De waterkant van Vila Nova de Gaia met op de achtergrond de portwijnkelders

Vila Nova de Gaia is van oudsher de thuisbasis van de portwijn, die jarenlang rijpt in de enorme kelders langs de zuidoever van de rivier. Alle grote producenten zijn hier gevestigd, en de meeste bieden rondleidingen door hun kelders aan, gevolgd door een proeverij van twee of drie stijlen. De beste rondleidingen zijn die van Ferreira, Sandeman, Cálem, Graham's en Churchill's.

Tip: De rivieroever in Vila Nova de Gaia heeft dag en nacht een heerlijke sfeer en is een van de beste plekken in de stad om te ontspannen en de boten voorbij te zien varen.

Na een portproeverij wil je je misschien maar wat graag overgeven aan de ontspannen cultuur van Portugal

Ga tijdens je wandeling door Vila Nova de Gaia zeker even langs de Half-Rabbit (13), een opvallend stuk straatkunst dat volledig uit weggegooid afval is gemaakt, op de hoek van een gebouw bij de Igreja Santa Marinha.

Alleen vanaf de hoek van het gebouw zie je beide kanten van de Half Rabbit

Aan het uiteinde van Vila Nova de Gaia ligt het Estaleiro do Rabelo (14), een traditionele scheepswerf waar de Rabelo-boten worden gebouwd en gerepareerd. Deze houten platbodems vervoerden ooit vaten jonge port de Douro af, van de quintas in het bovenste deel van de vallei naar de kelders in Gaia.

Als je Vila Nova de Gaia hebt verkend, steek dan het onderste dek van de Ponte Luís I over, die je rechtstreeks de wijk Ribeira in leidt.

De wijk Ribeira gezien vanaf Vila Nova de Gaia

De Ribeira was vroeger de havenbuurt van Porto en een van de armste wijken van de stad. Tegenwoordig is het een van de meest karaktervolle. Langs het water staan restaurants en bars op een rij, vol toeristen, en daarboven rijst een kleurrijk allegaartje van eeuwenoude huizen op, tegen de helling op gestapeld.

Het hart van de wijk is het charmante Praça da Ribeira, met dezelfde bruisende sfeer als de waterkant van Gaia aan de overkant van de rivier.

Het bescheiden Casa do Infante (16) was de geboorteplaats van Hendrik de Zeevaarder, de prins die het Ontdekkingstijdperk op gang bracht en de zeereizen die leidden tot de ontdekking van Brazilië en de zeeroute naar India. Binnen vind je een klein museum over zijn leven en de grote Portugese zeereizen.

Aan de overkant van de straat vertrekt tram Linha 1, die langs de Douro naar de riviermonding en de sfeervolle wijk Foz tuft. Een prettige buurt om te verkennen als je een tweede dag in Porto hebt.

Het klooster van São Francisco was ooit het indrukwekkendste religieuze gebouw van Porto, totdat het tijdens het Beleg van Porto in 1832 per ongeluk afbrandde. Het enige wat er vandaag de dag nog van over is, is de Igreja de São Francisco (17).

Tram nummer 1 wacht voor de Igreja de São Francisco

Van buiten lijkt de kerk weer zo'n somber gotisch gebouw. Binnen vind je een overdaad aan kunstig houtsnijwerk en rijkelijk vergulde altaren.

Weetje: Er is zoveel bladgoud gebruikt dat de Igreja de São Francisco naar schatting meer dan 100 kg goud bevat.

Het neoclassicistische Palácio da Bolsa (18) was de beurs van Porto, een blijk van het financiële belang van de stad in de 19e eeuw. Het "paleis" werd gebouwd op de door brand verwoeste kloostergangen van het klooster van São Francisco. Binnen vind je de spectaculaire Arabische Zaal, de imposante Zaal der Naties en een indrukwekkende centrale binnenplaats.

Het Palácio da Bolsa

De Misericórdia (de Barmhartigheid) was een liefdadigheidsbroederschap die in 1499 werd opgericht en waarmee de adel van Porto geld schonk voor ziekenhuizen en de zorg voor de armen van de stad. Het Museu da Misericórdia do Porto (19) toont portretten van de schenkers en geeft toegang tot de weelderige Igreja da Misericórdia. In het museum hangt de Fons Vitae, een van de grote renaissanceschilderijen van Portugal en voor veel bezoekers de enige reden om te komen.

De Rua das Flores (20) is een van de beste winkelstraten van Porto, met onafhankelijke winkels, eigenzinnige toeristenkraampjes en familiecafés, plus een vaste ploeg straatartiesten.

De fraaie Igreja de Santo Ildefonso (21) is over de hele gevel bedekt met ruim 11.000 azulejo-tegels. De kerk is een bezoek waard, al staat hij wel boven aan een heel steile heuvel.

De Igreja de Santo Ildefonso is decoratief en uniek, maar de klim ernaartoe is pittig!

Het Majestic Café (22) is een van de originele art-nouveaucafés van Porto. Met zijn originele interieur en drukke sfeer barst het café van het karakter, en het is een prima plek voor een koffie halverwege de middag met een heerlijk Portugees gebakje.

De Rua de Santa Catarina, waaraan het Majestic Café ligt, vormt het hart van de winkelbuurt van Porto en is een aangename buurt om langs de winkels te struinen.

Het Majestic Café in art-nouveaustijl is geïnspireerd op de Parijse cafés

De Bolhão-markt (23) is de traditionele markt van Porto, vol lokale producten (bloemen, groenten en vlees), ambachtelijke producten en cadeauartikelen. Wil je een stukje authentiek Porto meemaken, dan is een wandeling over deze levendige markt precies iets voor jou.

Tip: De markt begint vroeg op de dag en halverwege de middag is een groot deel van de verse producten al verkocht. Houd je van markten, overweeg dan om de Bolhão-markt veel vroeger op de dag te bezoeken.

De wandeling voert daarna terug naar de Praça da Liberdade en de Câmara Municipal do Porto (24).

De stadswandeling begint op de Praça da Liberdade (1).

Kom je met het vliegtuig aan, neem dan de metro naar station Trindade (kaartje zone 4, € 2,30, 27 minuten reistijd) en loop naar het zuiden over de Avenida dos Aliados. Je kunt vanaf Trindade ook nog een tweede metro naar Aliados nemen, maar het is maar 500 m en het gaat bergafwaarts.

Cruiseschepen naar Porto meren af aan de Terminal de Cruzeiros do Porto de Leixões in de plaats Matosinhos. Lijn 500 rijdt rechtstreeks en regelmatig tussen Matosinhos en de Praça da Liberdade in Porto.

De dichtstbijzijnde bushalte bij de cruiseterminal is 'Godinho'; een enkeltje naar Porto kost € 2,50 en de rit duurt 40 minuten. Het is een heel mooie busroute, want hij volgt de rivier de Douro.
Let op: Reken altijd voldoende tijd in voor de terugreis naar de luchthaven of de cruiseterminal.