De meeste grote wijnen worden op het platteland gemaakt. Port wordt echter in de stad gemaakt. Bijna drie eeuwen lang schreef de wet voor dat elk vat dat de Douro afzakte, moest rijpen in de kelders van Vila Nova de Gaia. Een vierkante kilometer aan koele, stenen kelders. Dit is de plek waar de porthandel leeft. Een wandeling door een van deze eeuwenoude 'lodges', gevolgd door een proeverij van de wijn die daar gerijpt is, blijft het meest bijzondere wat je in Porto kunt doen.

Het resultaat is, drie eeuwen later, een kade die zijn gelijke niet kent in de wijnwereld. De beroemdste porthuizen liggen zij aan zij langs één enkel stuk rivier, met hun namen op de daken geschilderd in letters die groot genoeg zijn om vanaf de overkant in Porto te lezen. Sommige zijn statige familiebedrijven die hier al sinds de 18e eeuw gevestigd zijn. Andere zijn wereldberoemde namen die je vast herkent van het supermarktschap, en ze zijn allemaal open voor bezoekers.

Stap naar binnen en je merkt dat dit niet de gelikte bezoekerscentra zijn die je misschien zou verwachten. Het zijn werkende kelders, waar de lucht koel en stil is, waar de geur van eikenhout en rijpende wijn binnen enkele minuten in je kleren trekt, en waar elke lodge het karakter ademt van de familie of het bedrijf die hem heeft opgebouwd. Een typische tour leidt je door het productieproces van wijngaard tot fles, neemt je mee langs de enorme eikenhouten vaten waarin de wijn langzaam rijpt, en eindigt met een proeverij van twee of drie soorten, vaak een White, een Ruby en een Tawny van verschillende leeftijden.

Met meer dan een dozijn kelders die open zijn voor publiek, is het kiezen van de juiste plek lastiger dan het op het eerste gezicht lijkt. Sommige zijn paradepaardjes, gebouwd voor de grote massa. Andere zijn rustigere, sfeervollere plekken waar de tour naar mijn ervaring voelt als een persoonlijke kennismaking met een ambacht. Een paar liggen direct aan de kade; deze zijn makkelijk te vinden en halverwege de ochtend vaak al stampvol. Ga je wat hogerop de heuvel in Gaia, dan worden de kelders merkbaar rustiger en sfeervoller, zelfs bij de drukkere huizen.

Ik verken Portugal al sinds 2001, en samen met mijn Portugese vrouw is Porto al vijfentwintig jaar ons tweede thuis. Deze gids put uit al die jaren ervaring om je te helpen bij het kiezen van de juiste portkeldertour voor jouw bezoek.

De leeftijd van een Tawny wordt bepaald door de tijd die de wijn in het vat heeft doorgebracht, niet in de fles. De meeste rijpen tien, twintig, dertig of veertig jaar.

Elk porthuis heeft een eigen karakter, maar de opzet van een bezoek is overal grotendeels hetzelfde. Dit kun je verwachten:
• Een overzicht van het productieproces van port, van de wijngaarden in de Douro-vallei tot in de fles
• De geschiedenis van het specifieke bedrijf en de rol die het speelt in de porthandel
• Een rondleiding door de kelders waar de wijnen liggen te rijpen
• Een proeverij van twee of drie verschillende soorten port

De proeverij aan het einde is het onderdeel dat de meeste mensen het langst bijblijft. Meestal is dit een vergelijking tussen de belangrijkste stijlen (een White, een Ruby en een Tawny naast elkaar) of tussen verschillende leeftijden binnen dezelfde stijl. Zo kun je proeven hoe de wijn verandert na tien, twintig of dertig jaar in het vat. De uitleg over de productie eerder in de rondleiding is belangrijker dan je op het eerste gezicht zou denken, want elk aspect van de proeverij is het resultaat van keuzes die in de kelder zijn gemaakt.

Kosten en boekingsinformatie
Een standaard rondleiding door de kelder inclusief een proeverij van drie glazen kost tussen de € 20 en € 27. Je bent dan ongeveer een uur op pad met een deskundige gids en sluit af met drie glazen port. De bekendere namen (Graham's, Real Companhia Velha) zitten aan de bovenkant van deze prijsklasse. De meeste porthuizen bieden ook premium tours aan tegen een hogere prijs. Hierbij proef je meestal oudere portwijnen van hogere kwaliteit in een privékamer, apart van de standaardroute. Als je een bijzondere interesse hebt in Vintage of gerijpte Tawny-stijlen, is deze upgrade zeker het overwegen waard.

De meeste porthuizen organiseren rondleidingen op vaste tijden in specifieke talen, met een beperkt aantal plekken per groep. Een uitzondering is Taylor's; zij werken met een audiotour die je zelfstandig volgt. Dit is een goed alternatief als de rest al is volgeboekt. Houd er rekening mee dat de beste porthuizen op populaire tijden snel vol zitten. Ik zie regelmatig bezoekers worden weggestuurd omdat ze ervan uitgingen dat ze zo naar binnen konden lopen. Door de avond ervoor even online te reserveren, bespaar je jezelf een frustrerende middag. Alle links om te boeken vind je onder de kaart.

Port wordt lichter naarmate hij ouder wordt. In het museum van Cálem zie je hoe de kleur door de decennia heen in de eikenhouten vaten verandert.

Je bezoek plannen
Ik vind een rondleiding door de kelders het prettigst aan het einde van de middag. De kelders voelen heerlijk koel aan na een warme dag in de stad en een paar glazen port vormen een natuurlijke overgang naar het diner, in plaats van naar het middagdutje dat vaak volgt op een proeverij in de ochtend.

De porthuizen liggen verspreid over twee gebieden. De eerste groep ligt direct aan de kade, met Sandeman en Cálem als de meest voor de hand liggende voorbeelden, en deze zijn het makkelijkst te bereiken en daardoor ook het drukst bezocht. De tweede groep ligt wat verder van het water af, tegen de steile heuvel erachter, met Graham's en Cockburn's als bekendste namen. De wandeling omhoog kost wat moeite, maar de hoger gelegen huizen zijn rustiger en sfeervoller. Het uitzicht over Porto vanaf het terras van Graham's is de klim op zich al waard.

De interactieve kaart hieronder laat zien waar elk porthuis ligt, waarbij het belangrijkste toeristische gebied langs de kade geel gemarkeerd is. Zoom uit om alle punten te zien.

Legenda: 1) Augusto's 2) Burmester 3) Cálem 4) Churchill's 5) Cockburn’s 6) Ferreira 7) Fonseca 8) Graham’s 9) Poças 10) Ramos Pinto 11) Real Companhia Velha 12) Sandeman 13) Taylor's 14) Vasconcellos

De meeste rondleidingen en proeverijen kun je boeken via GetYourGuide. Ik gebruik het zelf ook bij het plannen van reizen, deels vanwege het annuleringsbeleid en deels omdat de prijzen overeenkomen met die op de websites van de porthuizen zelf. De volledige review van elk porthuis volgt hieronder, voor als je meer wilt lezen voordat je boekt.

De bovenstaande links zijn affiliate-links. Als je via deze links boekt, ontvang ik een kleine commissie zonder dat het jou iets extra's kost.
Ik waardeer dit enorm, omdat het me helpt om deze website in de lucht te houden.

Er zijn meer dan twaalf porthuizen open voor bezoekers, en de keuze is groter dan op het eerste gezicht lijkt. De lodges verschillen in grootte, sfeer en geschiedenis, en ook in hoe druk het er is. De juiste keuze voor jou hangt af van wat je precies van je bezoek verwacht. Hieronder vind je een overzicht van de huizen die ik aanbeveel, met per locatie een korte beschrijving.

De portkelders die ik aanbeveel zijn: • Ferreira • Cálem • Real Companhia Velha • Graham's • Sandeman • Taylor's • Kopke • Ramos Pinto • Cockburn's

Tip: Als port nieuw voor je is, raad ik je aan om te beginnen bij een van de meer op toeristen gerichte kelders, zoals Cálem of Sandeman, en daarna een tweede, sfeervollere lodge te bezoeken, zoals Ferreira, Graham's of Real Companhia Velha. De eerste geeft je de nodige introductie, de tweede zorgt voor de echte beleving.

Ferreira Dit is de portlodge die inwoners van Porto me het vaakst aanraden, en het enige grote porthuis dat door de hele geschiedenis heen volledig in Portugese handen is gebleven. De kelders zijn gevestigd in een voormalig 18e-eeuws klooster, waar honderden eikenhouten vaten liggen te rijpen onder hoge houten plafonds. In de Vintage Room vind je zelfs flessen die teruggaan tot 1815. Het centrale verhaal van de rondleiding is dat van Dona Antónia Adelaide Ferreira. Zij nam in 1844 het familiebedrijf over in een tijd die door mannen werd gedomineerd en bouwde het uit tot een van de belangrijkste porthuizen van de 19e eeuw. Als je maar één lodge bezoekt en een authentieke Portugese sfeer wilt ervaren, dan is dit de plek.

Real Companhia Velha. Dit porthuis werd in 1756 opgericht bij koninklijk besluit van koning José I, onder de markies van Pombal. Het is het oudste porthuis van Portugal en bovendien de organisatie die de eerste afgebakende wijnregio ter wereld creëerde. De kelders zijn enorm en gedempt verlicht, en de premium tour neemt je mee naar de Vintage room, waar nog steeds flessen uit 1765 worden bewaard. De keerzijde is de locatie: het is een flinke wandeling vanaf het toeristische gedeelte aan de rivier. www.realcompanhiavelha.pt

Cálem. Een uitstekend startpunt als port nieuw voor je is. Cálem is opgericht in 1859 en maakt nu deel uit van de Sogevinus-groep. Het is het meest bezochte porthuis in Gaia, met deskundige gidsen en een interactief museum dat je op een heldere manier door het productieproces leidt. Het nadeel is de populariteit. De groepen kunnen groot zijn en de proeverijen in het hoogseizoen wat gehaast aanvoelen, dus boek indien mogelijk het vroegste tijdslot van de dag. De tour van 18:00 uur eindigt met een fado-optreden. Cálem cellar tour tickets

Graham's. Dit porthuis werd in 1890 op een heuvel boven Gaia gebouwd en biedt een van de meest verzorgde tourervaringen in de stad. In de kelders liggen zo'n 2.000 eikenhouten vaten naast vintageflessen die teruggaan tot de jaren 1890. De proeverij vindt plaats in de grote zaal of, voor een kleine meerprijs, in de sfeervollere Vintage Room. De wandeling omhoog vanaf de rivier kost wat inspanning, maar het uitzicht over Porto vanaf het huis is de klim op zich al meer dan waard. www.grahams-port.com

Sandeman. Midden in het toeristische hart aan de rivier vind je Sandeman, met enthousiaste gidsen en het bekende 'Don'-logo met de zwarte cape dat je vast wel herkent uit het schap van de supermarkt. Het bedrijf werd in 1790 in Londen opgericht door George Sandeman, een jonge Schot die 300 pond van zijn vader leende om de zaak op te zetten. Het porthuis in Gaia is gevestigd in een gebouw ontworpen door de architect Joaquim da Costa Lima Sampaio uit Porto en het is er altijd druk, maar dat is niet zonder reden. www.sandeman.com

De Don, het logo met de cape van Sandeman, kijkt al meer dan een eeuw uit over de kade van Gaia.

Taylor's. Dit is een van de oudste nog actieve porthuizen, daterend uit 1692, en het enige grote huis dat gedurende zijn gehele geschiedenis een onafhankelijk familiebedrijf is gebleven. De tour doe je zelfstandig met een meertalige audioguide, waardoor deze nooit uitverkocht is en ook in het hoogseizoen prima te bezoeken is. De binnentuin waar de proeverijen plaatsvinden, met pauwen en uitzicht over Porto, is een van de mooiste plekjes in Gaia om van een glas port te genieten.www.taylor.pt

Ramos Pinto Voor het meest bijzondere bezoek in Gaia moet je hier zijn. Het porthuis werd in 1880 opgericht door Adriano Ramos Pinto, een marketinggenie wiens oorspronkelijke 19e-eeuwse kantoor bewaard is gebleven als museum. Je vindt er zelfs de indrukwekkende troonachtige stoel die hij voor zichzelf liet maken en muren vol vintage advertenties die honderd jaar geleden in dit katholieke land de grenzen opzochten. De kelders zijn weliswaar kleiner dan die van de grote namen, maar de sociale geschiedenis maakt een bezoek onvergetelijk. www.ramospinto.pt

Cockburn's. Dit is veruit de grootste portkelder in Gaia, iets verder van de rivier en hoger op de heuvel achter de bekendere namen. De kelders strekken zich uit over wat aanvoelt als meerdere straten, met vaten die vier hoog zijn opgestapeld in rijpingshallen die ruiken naar geroosterd eikenhout en gedroogd fruit. Het hoogtepunt is de actieve kuiperij, waar je kunt zien hoe de kuipers houten vaten met de hand repareren en onderhouden. Alleen al voor de kuiperij is een bezoek de moeite waard. www.cockburns.com

Kopke. Dit is het oudste porthuis in Gaia, opgericht in 1638, en dé plek die liefhebbers vaak uitkiezen voor het serieuzere werk. Kopke biedt geen rondleidingen in de traditionele zin; in plaats daarvan is het pand met drie verdiepingen aan de kade ingericht voor proeverijen aan tafel. Ze staan vooral bekend om hun Colheitas: Tawnies van één enkel oogstjaar die decennialang in vaten hebben gerijpt. Ga hierheen als je al weet dat je van port houdt en echt iets bijzonders wilt proeven. kopke1638.com

Burmester. Een kleiner, ingetogener porthuis dat net ten oosten van de Ponte Luís I verscholen ligt. Het is de enige portkelder aan die kant van de rivier en je loopt er zo voorbij wanneer je de oversteek vanuit Porto maakt. De firma werd in 1750 in Londen opgericht door Henry Burmester en John Nash, waardoor het een van de oudste in Gaia is, al opende de kelder zelf pas in 2012 de deuren voor bezoekers. De Tawnies van Burmester, en dan met name de 20- en 30-jarige varianten, staan onder portliefhebbers zeer hoog aangeschreven.

Caves Burmester laat al sinds 1750 port rijpen aan de oevers van de Douro.

Croft. Nog een kanshebber voor de titel van oudste porthuis; de geschiedenis gaat terug tot 1588 en tegenwoordig maakt het deel uit van de Taylor's-groep. Dit huis voelt eerder als een museum dan als een werkende kelder, met oude documenten en foto's naast de vaten. De rondleiding eindigt met een proeverij van drie soorten port, waaronder Croft Pink, de rosé-stijl die zij zelf hebben uitgevonden. De geschiedenis is hier dieper geworteld dan bij de meeste andere huizen. www.croftport.com

Offley. Offley maakt nu deel uit van Sogrape en de rondleiding leunt zwaar op het verhaal van Joseph James Forrester, de Baron van Forrester. Hij bracht de Douro-vallei in kaart en gaf vorm aan de moderne porthandel voordat hij in 1861 in de rivier verdronk. De rondleiding zelf is korter en minder gelikt dan die van de grotere namen, maar het verhaal van Forrester is een van de boeiendste uit de geschiedenis van de port. sograpevinhos.com/offley

Quinta do Noval. Een proeflokaal met vrije inloop in plaats van een rondleiding, direct aan de voet van de Dom Luís I-brug zodra je vanuit Porto oversteekt. Quinta do Noval staat vooral bekend om de productie van een aantal van de duurste vintage ports ter wereld. Het proeflokaal is een van de weinige plekken waar je zonder vooraf te reserveren kunt neerstrijken met een glas serieuze port en uitzicht op de rivier. www.quintadonoval.com

Vasques de Carvalho. De nieuwste lodge in Gaia, geopend in 2018, en eentje waar de meeste bezoekers straal aan voorbijlopen. Het proeflokaal is klein, modern en rustig, wat een fijn contrast vormt met de grotere namen als je al een of twee standaardrondleidingen hebt gedaan en op zoek bent naar een plek die de meeste andere reisgidsen over het hoofd zien. www.vasquesdecarvalho.pt

Drie glazen, drie stijlen. De klassieke proeverij aan het einde van elke kelderrondleiding.

De porttours zijn hun geld dubbel en dwars waard. De bijbehorende portwinkels zijn dat niet. Voor standaardflessen port betaal je aanzienlijk minder in een willekeurige wijnwinkel in het centrum van Porto, of zelfs in de supermarkt. Voel je daar vooral niet bezwaard over. Ik ben eens met mijn Portugese tante bij een porthuis langsgegaan; ze proefde zorgvuldig, vond de fles die ze lekker vond en kocht hem diezelfde middag nog bij de lokale Pingo Doce voor een derde van de prijs.

Een fles uit een bijzonder jaar is een onvergetelijk cadeau. Op elke fles port staat het productiejaar vermeld, waardoor het makkelijk is om er eentje te vinden die verbonden is aan een verjaardag, een jubileum of een ander jaar dat belangrijk is voor degene voor wie je hem koopt. Mijn ouders koesteren nog steeds de fles uit 1978 die we ze voor hun trouwdag gaven. Voor specifieke jaargangen zijn gespecialiseerde wijnwinkels zoals Garrafeira do Carmo en Garrafeira Soares dé plekken om te zoeken, en er zijn er nog veel meer verspreid over de stad te vinden.

Het korte antwoord is dat een middeleeuwse koning een belasting wilde ontduiken. Het langere verhaal is een stuk interessanter.

In de twaalfde eeuw schonk de Portugese kroon de stad Porto aan de bisschop, die direct belasting begon te heffen op elke boot die in de haven aanlegde. Tegen de dertiende eeuw had de koning er genoeg van. Koning Afonso III gaf opdracht tot de aanleg van een tweede havenstad direct aan de overkant van de rivier, op grond die buiten het bereik van de bisschop viel, en noemde deze Vila Nova de Gaia. De nieuwe stad van Gaia.

Vijfhonderd jaar lang groeiden de twee nederzettingen zij aan zij. Toen, in 1756, maakte de Markies van Pombal de regeling officieel. Om als port verkocht te mogen worden, moest elk vat dat via de Douro werd aangevoerd, rijpen op de zuidelijke oever van de rivier, in de kelders van Vila Nova de Gaia. De wet is in de loop der jaren versoepeld, maar de porthuizen zijn gebleven waar ze waren. Een middeleeuws belastingconflict is de reden dat een vierkante kilometer van Gaia vandaag de dag nog steeds naar eikenhout en rijpende wijn ruikt.