Negentiende-eeuwse ingenieurs bliezen 26 tunnels en 30 bruggen door de granieten wanden van de Douro-vallei om vaten portwijn naar de kust te vervoeren. Tegenwoordig doet de Linha do Douro precies het omgekeerde: hij brengt bezoekers omhoog de vallei in om die port te drinken.

De Linha do Douro loopt 160 km van Porto naar het kleine eindstation Pocinho, volgt over een groot deel van het traject de rivier en slingert door een van de meest indrukwekkende landschappen van Europa. Toen de lijn in 1887 klaar was, verbond hij eindelijk het ruige binnenland van Portugal met de Atlantische Oceaan. Port stroomde omlaag naar de kelders van Vila Nova de Gaia; kunstmest, zaaigoed en de moderne wereld reisden de andere kant op.

Vandaag de dag eindigt de lijn in Pocinho, maar het stuk waar het echt om draait, vanaf Régua richting het oosten, blijft een van de grote treinreizen van het continent. De trein klimt door een wijnlandschap dat op de UNESCO-lijst staat en al tweeduizend jaar met de hand wordt bewerkt. Voor veel bezoekers is de spoorlijn een veel betere manier om de Douro te zien dan de boottochten en bustours die elke ochtend massaal uit Porto vertrekken.

Ik heb zowel de boottochten als de bustours gedaan, en geen van beide komt in de buurt van de vrijheid van de trein. Een enkeltje naar Pocinho kost minder dan € 15, en vanaf je stoel bij het raam zie je terrasvormige wijngaarden steil naar het water aflopen, traditionele quintas verscholen tegen de hellingen en stationnetjes met azulejotegels die in een eeuw tijd niet zijn veranderd. Je kunt in Régua uitstappen voor een boottocht op de rivier, doorreizen naar Pinhão voor een wijnproeverij op een werkende quinta, of gewoon het hele traject rijden en de Douro drieënhalf uur lang rustig aan je voorbij zien trekken. Geen druk, geen gejaagd busprogramma en geen chauffeur die ongeduldig staat te wachten tot je je tweede glas vintage tawny ophebt.

Ik verken Portugal al sinds 2001 en heb samen met mijn Portugese vrouw de Linha do Douro in elk seizoen gereden. In deze gids deel ik wat we hebben geleerd, zodat je een dag langs de lijn kunt plannen die bij je past: of je nu geweldige wijnen wilt proeven bij de quintas, of gewoon bij het raam wilt zitten en de rivier voorbij wilt zien glijden.
Gerelateerde artikelen: Gids voor de Douro - De Douro met de auto - Dagtrips vanuit Porto

De spoorlijn Linha do Douro volgt de rivier stroomopwaarts

Het schilderachtige stadje Pinhão aan de oevers van de Douro

De fout die de meeste bezoekers maken, is dat ze de Linha do Douro als een treinrit beschouwen. Zie het liever als een gang met deuren. De vraag is door welke deur je naar binnen stapt.

Er zijn zes manieren die ik zou overwegen, afhankelijk van wat voor dag je in gedachten hebt. Ik heb ze alle zes gedaan, de meeste vele malen, en elke variant past bij een ander type reiziger en bij ander weer. Hieronder lees je hoe ik zelf zou kiezen.

1 - Rijd de hele lijn naar Pocinho en terug
De eenvoudigste optie, en degene die ik zou kiezen op een natte winterdag of na twee stevige wandeldagen in Porto. Je stapt in bij São Bento, nestelt je bij het raam en laat de Douro het werk doen. De directe trein doet er drie uur en twintig minuten over naar Pocinho, en bij aankomst is er weinig dat je vasthoudt, dus de meeste bezoekers strekken hun benen, drinken een koffie bij het station en nemen dezelfde trein terug. Er valt wel iets te zeggen voor een dag waarop de enige beslissing die je hoeft te nemen, is aan welke kant van de wagon je gaat zitten. Rechts op de heenweg, trouwens.

De twee directe treinen vanaf São Bento vertrekken om 09:25 en 13:25 uur. De ochtendtrein is degene die ik zou nemen, want daarmee heb je het mooiste licht op de heenweg.

2 - Halve dag naar Pinhão
Heb je weinig tijd, of is de weersverwachting slecht en wil je je liever niet aan een hele dag vastleggen, dan raad ik de rit naar Pinhão en meteen weer terug aan. Het stuk tussen Régua en Pinhão is het mooiste deel van de hele lijn: de rivier versmalt tussen steile terrassen en de trein volgt het water bijna de hele weg op de voet. De heenreis duurt twee uur en twintig minuten, en na een korte wandeling langs de kade kun je de eerste trein terug nemen.

Een waarschuwing: bekijk de terugreistijden voordat je vertrekt. De tijd tussen twee treinen in Pinhão kan lang zijn, en er is maar beperkt wat je kunt doen in een klein stadje aan de rivier voordat je naar de stationsklok begint te kijken.

3 - Pinhão voor wijnproeverijen en een uitzichtpunt
Als wijn de reden is dat je naar de Douro bent gekomen, moet je in Pinhão zijn. Drie van de grote quintas die nog volop in bedrijf zijn, Quinta do Bomfim, Quinta das Carvalhas en Quinta da Roêda, liggen allemaal op loopafstand van het station en bieden alle drie rondleidingen en proeverijen aan. Reserveer van tevoren, want wie zomaar binnenloopt, wordt steeds vaker weggestuurd.

Wil je liever moeite doen voor je uitzicht, dan is het wandelpad van 2,5 km omhoog naar het uitzichtpunt van Casal de Loivos een van de mooiste korte wandelingen van Noord-Portugal. Het panorama boven, met de rivier die zich tussen wijngaardheuvels door kronkelt, is het ansichtkaartbeeld van de Douro dat de meeste bezoekers alleen vanuit het raam van een touringcar te zien krijgen. Ik doe er ongeveer vijfenveertig minuten over, al zou ik het niet in de zomerhitte doen.

4 - Régua voor een riviercruise
Régua is de grootste plaats aan de lijn en de juiste keuze als je het grootste deel van je dag op het water wilt doorbrengen in plaats van op de rails. Vanaf de kade vertrekken regelmatig boottochten stroomopwaarts naar Pinhão en terug, waardoor je het mooiste stuk van de rivier vanaf een boot ziet in plaats van door een treinraam.

Insidertip: Régua is het beste vertrekpunt voor een Douro-cruise, niet Porto. De boten die uit Porto vertrekken, zijn hun eerste uren kwijt aan het doorkruisen van het minder interessante Baixo Corgo, en je hebt het spectaculaire landschap tien minuten gezien voordat de lunch wordt geserveerd. Wie in Régua begint, zit meteen bij het deel dat de moeite waard is.

Ben je toch in de stad, dan is het Museu do Douro een uur van je tijd waard. Het vertelt het verhaal van de wijnstreek met zorg en verstand, en vanaf het dakterras heb je een fraai uitzicht over de rivier.

5 - Combineer Pinhão en Régua
Wil je het maximale uit de lijn halen, doe dan beide plaatsen. Neem de trein naar Pinhão, wandel langs het water, proef bij een van de quintas en neem daarna een korte aansluitende trein naar Régua voor het museum en een late lunch aan de rivier. Dit is de optie die ik het vaakst aanraad aan vrienden die voor het eerst komen, omdat je zo de wijn, de rivier en het schilderachtige stadje in één dag meepakt.

Insidertip: sluit je dag af in Régua en niet in Pinhão. De treinen van Régua terug naar Porto rijden veel vaker, en daarmee voorkom je de wachttijd van twee uur op het station van Pinhão die een verder goede dag kan bederven.

6 - Combineer Régua en Lamego
Als je niet voor de wijn en de boten komt, is dit het alternatief. Ik vind Lamego zo prettig dat ik er mijn uitvalsbasis van maak als ik tijd in de Douro-vallei doorbreng; het is rustig, aantrekkelijk en over de weg goed verbonden met alles wat de moeite waard is. Het stadje ligt een klein stukje ten zuiden van Régua en wordt gedomineerd door de grote barokke trap die omhoogvoert naar het heiligdom van Nossa Senhora dos Remédios. De trap telt 686 treden, versierd met azulejos en fonteinen, en de klim beloont je met zowel een mooie kerk bovenaan als een uitzicht terug over de heuvels van de Douro.

Tussen Régua en Lamego rijden regelmatig bussen, en een Uber of Bolt kost zelden meer dan tien euro als je liever niet wacht.

De kaart hieronder toont de route van de Linha do Douro. Stations in het rivierdal zijn groen gemarkeerd, en de drie belangrijkste stations voor bezoekers (Régua, Pinhão en Pocinho) zijn geel gemarkeerd. Zoom uit om alle haltes te zien.

Stations langs de Linha do Douro: 1) Pala 2) Mosteirô 3) Aregos 4) Mirão 5) Ermida 6) Porto de Rei 7) Barqueiros 8) Rede 9) Caldas de Moledo 10) Godim 11) Régua 12) Covelinhas 13) Ferrão 14) Pinhão 15) Tua 16) Alegria 17) Ferradosa 18) Vargelas 19) Vesúvio 20) Freixo de Numão 21) Pocinho

Of boek een tour met gids
Een tour met gids is de makkelijkste optie als je de dag liever niet zelf plant. Een goede gids weet welke quintas je tijd waard zijn en krijgt meer in één dag dan jou in je eentje zou lukken.
Ik werk al acht jaar samen met GetYourGuide, en de best beoordeelde tours van Porto en de omliggende regio zijn:

De treindienst op de Linha do Douro wordt uitgevoerd door Comboios de Portugal (CP), de nationale spoorwegmaatschappij van Portugal. Hieronder vind je een overzicht van reistijden en tarieven:

Porto São Bento naar Pocinho
• Inter-Regional (IR): € 15,10 enkele reis / € 27,20 retour
• Reistijd: 3 uur 20 minuten
Porto São Bento naar Pinhão
• Inter-Regional (IR): € 12,45 enkele reis / € 22,40 retour
• Reistijd: 2 uur 20 minuten
Porto São Bento naar Régua
• Inter-Regional (IR): € 11,10 enkele reis / € 20 retour
• Reistijd: 1 uur 55 minuten
• Regional (R): € 8,70 enkele reis / € 15,65 retour
• Reistijd: 2-3 uur

Op een retour krijg je tien procent korting op de prijs van twee enkeltjes, en de genoemde tijden gelden voor de snelste verbindingen. De volledige dienstregeling staat op de website van Comboios de Portugal als downloadbare pdf:
https://www.cp.pt/info/documents/d/cp/comboios-regionais-porto-regua-douro
(Bovenstaande link is een pdf, dus op sommige telefoons wordt het bestand mogelijk meteen gedownload.)

Welke trein je moet nemen
De meeste bezoekers raad ik de Inter-Regional van 09:25 uur vanaf Porto São Bento aan. Dat is een directe verbinding helemaal door tot Pocinho, hij vertrekt vanaf het centraal gelegen station São Bento en stopt onderweg alleen in de grotere plaatsen, waardoor je sneller in het schilderachtige deel van de vallei komt. Ga je alleen tot Régua of Pinhão en wil je een kortere dag, dan is de trein van 13:25 uur vanaf São Bento het alternatief; je hebt dan het grootste deel van de middag in de vallei voordat je 's avonds terugreist.

São Bento of station Campanhã?
São Bento ligt in het historische centrum, op een paar minuten van de Ribeira en de Torre dos Clérigos, en is zelf een van de mooiste treinstations van Europa, met een grote hal bekleed met twintigduizend azulejotegels. Campanhã ligt twee kilometer oostelijker en is het belangrijkste spoorknooppunt van de stad voor langeafstandstreinen naar Lissabon en het noorden.
De meeste treinen op de Linha do Douro beginnen in São Bento, rijden het korte stukje naar Campanhã en gaan dan de vallei in. Tenzij je hotel dichter bij Campanhã ligt, neem je de trein vanaf São Bento.

Kaartjes kopen
Je kunt op twee manieren kaartjes kopen: online via de website van CP (www.cp.pt), of ter plekke op het station voordat je instapt. Ik heb het allebei gedaan, en voor de meeste bezoekers raad ik aan om op het station te kopen. Bij een online aankoop moet je paspoort- of ID-gegevens invullen die overeenkomen met de naam op het ticket, en een conducteur kan daarop controleren. Die paspoort- of ID-controle moet voorkomen dat kaartjes worden overgedragen en hangt samen met het veel te ingewikkelde belastingsysteem van Portugal.

Belangrijk: op de Inter-Regional-treinen worden geen zitplaatsen gereserveerd. Het heeft dus geen enkel voordeel om dagen van tevoren te boeken, en de treinen zitten zelden vol. Wat wél telt, is dat je vroeg genoeg op het station bent om een plek bij het raam aan de goede kant van de trein te bemachtigen. Op de heenweg naar het oosten zit je rechts voor het uitzicht op de rivier; op de terugweg links.

Een waarschuwing over ticketsites van derden. Die sites worden online flink gepromoot en vragen bijna altijd meer dan CP voor precies hetzelfde kaartje, met boekingskosten die er zomaar een paar euro bovenop doen. Ze maken het bovendien ingewikkelder als je een trein mist of als je trein geannuleerd wordt, want je hebt dan met een wederverkoper te maken in plaats van met de vervoerder. Boek rechtstreeks bij CP, online of op het station, en je bespaart zowel geld als gedoe.

Kortingen
CP biedt een aantal nuttige kortingen die het weten waard zijn, zeker als je met het gezin of met oudere ouders reist. Kinderen van vier tot twaalf jaar reizen voor het halve tarief. Jongeren van dertien tot vijfentwintig krijgen vijfentwintig procent korting. Reizigers van vijfenzestig jaar en ouder krijgen vijftig procent korting. Om daar aanspraak op te maken moet je op het station of aan de conducteur in de trein een geldig bewijs van je leeftijd laten zien, dus neem een paspoort of identiteitskaart mee.

Pocinho, het eindpunt van de lijn...

Peso da Régua was van oudsher het hart van de porthandel en ligt strategisch aan de zuidoever van de Douro. In de 18e eeuw werd het de verzamelplaats waar vaten wijn op de traditionele rabelo-boten werden geladen voor de reis naar Vila Nova de Gaia. Door die rol werd Régua het hoofdkwartier van de Real Companhia Velha, die de portproductie onder koninklijk octrooi reguleerde.

Tegenwoordig vertelt het indrukwekkende Museu do Douro, gevestigd in een gerestaureerd 18e-eeuws herenhuis, de rijke wijngeschiedenis van de regio aan de hand van interactieve exposities en een belangrijk archief. Vanaf het dakterras van het museum heb je een panoramisch uitzicht over het rivierdal.

De plaats is een belangrijk verkeersknooppunt, met regelmatige boottochten die vanaf de kade vertrekken en treinen die Porto met de bovenloop van de Douro verbinden. De boulevard langs het water biedt een aangenaam uitzicht op de rivier, maar Régua is vooral een werkstad en geen toeristische bestemming. Bij het nabijgelegen Solar do Vinho do Porto kun je onder begeleiding port proeven, met wijnen uit de hele regio.

Veel bezoekers beginnen hun boottocht in Peso da Régua

De drie bruggen van Peso da Régua

Pinhão is hét typische stadje van de Douro-vallei en geldt breed als het geografische hart van het portwijngebied. Dit charmante plaatsje met zo'n 3.000 inwoners wordt omringd door heuvels vol wijnterrassen en ligt in een grote bocht van de Douro, ongeveer 25 km stroomopwaarts van Peso da Régua.

Het historische station uit 1937 is een van de mooiste van Portugal en op zichzelf een grote publiekstrekker. De muren zijn bekleed met 24 prachtige azulejopanelen (traditionele blauw-wit beschilderde tegels) van Jorge Colaço, met traditionele taferelen van de wijnbouw en wijnproductie in de Douro.

Op loopafstand van Pinhão liggen verschillende wijnlandgoederen (quintas) die rondleidingen en proeverijen aanbieden. Dat zijn:
• Quinta do Bomfim (eigendom van de Symington-familie/Graham's Port)
• Quinta das Carvalhas
• Quinta do Noval

Vanaf de kade, de cais, vertrekken allerlei boottochten, van een uurtje varen tot cruises van een hele dag. Heb je energie over, dan kun je het wandelpad van 2,5 km volgen dat de heuvel achter Pinhão op gaat naar het Miradouro Casal de Loivos, een van de mooiste uitzichtpunten van de Douro-regio.

De kade van Pinhão met traditionele boten klaar voor toeristische tochten

De Ponte do Pinhão over de Douro

Tua is een rustig dorp in de bovenloop van de Douro en ligt op de plek waar de Tua en de Douro samenkomen. Het dorp is vooral bekend om zijn historische spoorwegknooppunt, waar de Linha do Tua ooit noordwaarts aftakte van de hoofdlijn langs de Douro.

Het stationscomplex is groter dan je bij zo'n dorp zou verwachten en herbergt een klein museum over de geschiedenis van de spoorlijn. Een schilderachtig pad langs de rivier voert naar de Foz Tua-stuwdam, die in 2017 werd voltooid. Door dit omstreden project kwamen delen van de historische spoorlijn door de Tua-vallei onder water te staan, een lijn die sinds 1887 in gebruik was en beroemd was om de spectaculaire rit door steile kloven naar Mirandela.

De omgeving leent zich uitstekend voor wandelingen door traditionele wijnterrassen en olijfgaarden. Het microklimaat op de plek waar de twee rivieren samenkomen zorgt voor bijzondere omstandigheden waar lokale wijnboeren al generaties lang van profiteren. In het voorjaar zijn de heuvels extra mooi, wanneer de amandelbomen in bloei staan.

De Linha do Douro kruist de Tua, vlak voor de monding in de Douro

De stuwdam van Tua en de brug naar het dorp

Pocinho is het eindpunt van de Linha do Douro en ademt de sfeer van een station aan het einde van de lijn. Het dorp heeft een halfindustrieel karakter, getekend door hoogspanningskabels van de indrukwekkende Pocinho-stuwdam (voltooid in 1983) en een verlaten spoorbrug waarover ooit de smalspoorlijn Linha do Sabor naar Miranda do Douro liep.

Pocinho ligt in de verschroeide bovenloop van de Douro, een streek die bekendstaat als Terra Quente (hete aarde), waar de temperatuur in de zomer regelmatig boven de 40 °C uitkomt. Het barre klimaat en het ruige terrein die het leven hier zwaar maken, zijn precies dezelfde omstandigheden die de beroemde portdruiven van de regio voortbrengen. Het omringende landschap biedt spectaculaire uitzichten op steile terrasvormige wijngaarden binnen de Alto Douro-wijnstreek, die op de UNESCO-lijst staat.

Het stationsgebouw zelf valt op door zijn omvang en zijn traditionele geelgeschilderde muren met azulejo-tegels, wat het historische belang van deze plek als knooppunt waar spoor- en riviertransport samenkwamen weerspiegelt.
Voor dagjesmensen valt er in Pocinho zelf weinig te zien, maar de reis ernaartoe levert schitterende uitzichten op de Douro-vallei op.

De Linha do Sabor liep vanaf Pocinho naar het noorden; het enige wat rest is de roestende brug (de Ponte do Pocinho)

De stuwdam van Pocinho is minder schilderachtig dan andere plekken langs de Douro, met een enorm transformatorstation op de noordoever

Vale do Côa
Slechts 4 km ten zuiden van Pocinho ligt de dorre Vale do Côa, waar een van de belangrijkste openluchtvindplaatsen van paleolithische rotskunst ter wereld te vinden is. Deze UNESCO-werelderfgoedsite telt duizenden gravures van 22.000 tot 10.000 jaar oud, met afbeeldingen van paarden, oerossen en andere dieren uit de ijstijd. De ontdekking van de kunstwerken in de jaren negentig leidde tot het schrappen van een geplande stuwdam, waardoor deze bijzondere prehistorische galerij bewaard bleef voor toekomstige generaties.

Het ultramoderne Museu do Côa in Vila Nova de Foz Côa biedt uitstekende achtergrondinformatie met interactieve tentoonstellingen en 3D-reproducties. Om de rotskunst zelf te bekijken, moet je een rondleiding boeken via het Parque Arqueológico do Vale do Côa. Er zijn rondleidingen overdag en 's nachts (bij nachtelijke tochten wordt speciale verlichting gebruikt), en van tevoren reserveren is noodzakelijk.

Lokale taxi's kunnen je naar het museum brengen, maar om de wijdere omgeving van de Vale do Côa en de bovenloop van de Douro goed te verkennen heb je een huurauto nodig.

Parque Arqueológico do Vale do Côa

Mesão Frio
Mesão Frio ligt spectaculair in een bocht van de Douro en vormt de traditionele toegangspoort tot de eigenlijke wijnstreek Alto Douro. De naam van het stadje betekent "koude tafel" en verwijst naar het bijzondere microklimaat: hoewel het midden in wijngebied ligt, is het er merkbaar koeler dan in de omgeving door de hoogteligging en de invloed van de Atlantische Oceaan.

Historisch gezien speelde Mesão Frio een belangrijke rol in de scheepvaart op de rivier. Door de ligging bij een lastige bocht was het een natuurlijke tussenstop voor de rabelo-boten die wijnvaten stroomafwaarts naar Porto brachten. Tegenwoordig is het kleiner dan Régua of Pinhão, maar het blijft een authentiek wijnstadje waar nog echt gewerkt wordt, minder aangetast door toerisme dan zijn bekendere buren.

Het meest kenmerkende bouwwerk van het stadje is de barokke Igreja de São Nicolau (de kerk van Sint-Nicolaas), waarvan de opvallende dubbele torens vanaf de rivier goed te zien zijn.

São João da Pesqueira
São João da Pesqueira is een van de oudste wijnbouwplaatsen van de Douro-regio en ligt op een plateau met uitzicht over de rivier. Het naamdeel "Pesqueira" verwijst naar de oude visweren die ooit in de Douro werden gebruikt, voordat de stuwdammen er kwamen.

In het historische centrum zijn belangrijke middeleeuwse elementen bewaard gebleven, waaronder delen van de oorspronkelijke stadsmuren en de Porta do Sol, een 16e-eeuwse poort die ooit de hoofdingang van de stad was. Het centrale plein (Praça da República) is een goed bewaard voorbeeld van barokke stedenbouw, met het karakteristieke stadhuis en zijn traditionele bogen.

De stad speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de port: het was in 1756 een van de eerste gebieden die officieel werden aangewezen voor de productie van portwijn, toen de markies van Pombal het eerste stelsel van beschermde wijngebieden ter wereld invoerde.